PISA 2025
Αυτές τις ημέρες που γράφω το κείμενο, δημοσιεύτηκαν τα αποτελέσματα της έρευνας PISA 2025, με εκείνα να είναι τουλάχιστον καταθλιπτικά. Η συγκεκριμένη μελέτη αξιολογεί το μορφωτικό επίπεδο των μαθητών (της γενικής αντίληψής τους), συγκεκριμένα 15χρονων, των οποίων η σκέψη υποτίθεται ότι έχει ωριμάσει.
Οι μισοί μαθητές δεν μπορούν να περάσουν το επίπεδο 2 του διαγωνίσματος στα μαθηματικά το οποίο είναι πραγματικά γελοίο. Οι ερωτήσεις είναι επιπέδου 2ας δημοτικού και μπορείτε να τις βρείτε ηλεκτρονικά. Άτομο που δεν μπορεί να τις απαντήσει είναι επικίνδυνο για τον εαυτό τους και για τους γύρω του.
Για γερούς... λύτες (Τζουβάρας reference?)
Είμαστε το αντίθετο του bright… κατράμι. Πίσσα.
Μάλλον πρέπει και εκεί να αρχίσουμε κανένα φροντιστήριο, μπας και ανεβάσουμε λίγο το νούμερα. Για το καλό της πατρίδας μωρέ, δώστε κάτι!
Ίσως τα αποτελέσματα αυτά είναι χειρότερα από οποιαδήποτε φυσική καταστροφή / πανδημία, γιατί θα έχουν μακροχρόνια αποτελεσμάτα, μέχρι τελικά να πεθάνει αυτή η επικίνδυνη γενιά, αυτός ο ρύπος να το πω και χιτλερικά. Δεν έχουμε λόγο να πιστέψουμε σε καμία αύξηση για τις αμέσως επόμενες γενιές.
Αυτή λοιπόν είναι η έναρξη του μονολόγου μου για την «Δημοκρατία». Οι μαθητές της PISA θα είναι σε θέση να ψηφίσουν στις επόμενες εκλογές, έχοντας φτάσει τα 17, ενώ στην πλειονότητά τους, σύμφωνα με τα πάνω τεκμήρια, θα είναι τούβλα.
Κοινοβουλευτισμού
Η αλήθεια είναι ότι οι αρχαίοι Έλληνες θα ήταν συντετριμμένοι από την όψη της σημερινής «Δημοκρατίας» όχι μόνο λόγω των γυναικών που εκλέγουν και εκλέγονται, αλλά και εξαιτίας της ελάχιστης συμμετοχής των πολιτών.
Αυτή η ελάχιστη συμμετοχή, ανά τετραετία, αντιβαίνει με την σημερινή τεχνολογία που επιτρέπει την άμεση συμμετοχή του πληθυσμού ηλεκτρονικά ή έστω με ταχυδρομείο (παράπονα περί ασφάλειας δεν στέκουν, διότι αυτή η μέθοδος ήδη εφαρμόζονται).
Σιγά σιγά τίθεται λοιπόν το ερώτημα: Πώς ακριβώς μεταβήκαμε από μια άμεση δημοκρατία, στον σημερινό κοινοβουλευτισμό, όπου όπως και τότε, είτε ο πιο πλούσιος είτε ο πιο λαϊκιστής κυβερνά;
Ίσως το πρόβλημα ήταν λογιστικό μέχρι πρότινος και απλά έχει μείνει κατάλοιπο. Ίσως οι αριστοκράτες που συμμετείχαν στην Αθηναϊκή αμεσοδημοκρατία να είχαν τον κατάλληλο ελεύθερο χρόνο. Δεν θα το αναλύσω.
Το σίγουρο είναι ότι πλέον μπορούμε να καυχόμαστε για δύο πράγματα: Συνδυάζουμε δημοκρατία των αγράμματων με μια τετραετή ολιγαρχία, για την οποία η γνώμη μας είναι σχετικά αδιάφορη, ειδικά όταν πρόκειται για τα κρισιμότερα γεγονότα (μνημόνια, πώληση δημόσιας περιουσίας, άρση ασυλίας…)
Πλέον ούτε που έχουμε το δικαίωμα εξοστρακισμού (σκεφτείτε τι χαμός θα γινόταν αλλιώς).
Σάπια Θεμέλια
Βιαζόμαστε να κρίνουμε πολιτικά συστήματα χαρακτηρίζοντάς τα «ιδεαλιστικά», ακόμα και αν η Δημοκρατία κάνει γιγαντιαίες θα έλεγα παραδοχές (δεν είμαι commie).
Η ιδέα της Δημοκρατίας είναι απλή: Εμπιστευόμαστε τον λαό, ο οποίος λόγω της πλούσιας εκπαίδευσή του και των βιωμάτων του είναι σε θέση να αποφασίσει για τον εαυτό του.
Το μοντέλο δουλεύει τέλεια για απλές αποφάσεις, τις οποίες συνήθως επικαλούνται οι υποστηρικτές του. Αν ψηφίσουμε δέκα άτομα και τα οκτώ θέλουν να φάμε καρπούζι, θα φάμε καρπούζι. Έτσι η πλειονότητα των ανθρώπων θα είναι ευχαριστημένοι, ένα καθαρά ωφελιμιστικό μοντέλο. Ανεξαρτήτως μορφωτικού επιπέδου του πληθυσμού, ξέρουμε ότι η παραπάνω απόφαση δεν είναι ιδιαίτερα παράλογη και έχει μια φιλοσοφική βάση.
Τι γίνεται όμως αν δεν μιλάμε για καρπούζια; Τι γίνεται αν μιλάμε για οικονομία, επιστήμη, καινοτομία, ιατρικά ζητήματα και γεωπολιτικά; Ένας αχταρμάς. Προκύπτει μια γλίτσα, ένα μείγμα όλων των γεύσων και όλων των υφών, κάτι το αποκρουστικό.
Αυτό λοιπόν είναι το αποτέλεσμα της συμμετοχής των πολλών σε κάθε απόφαση. Για κάθε οικονομολόγο, σπουδαγμένο, που έχει επενδύσει την ζωή του ολόκληρη στον τομέα του, ένας 17χρονος γλετζές που δεν μπόρεσε να λύσει τις ασκήσεις της PISA που είδαμε πριν, έχει ακριβώς την ίδια δύναμη. Κάποιοι αυτό το χαρακτηρίζουν γοητευτικό, εγώ το θεωρώ άδικο προς τον επιστήμονα. Στο τέλος πάντα νικάει η αμόρφωτη μάζα, είναι απλά μαθηματικά. Οι πολίτες που δεν ξέρουν βασική στατιστική, τι είναι διάγραμμα, πώς να διαβάσουν μια εκφώνηση, γίνονται οικονομολόγοι.
Και η αλήθεια είναι ότι αυτό είναι αναπότρεπτο. Ακόμα και όλοι οι ψηφοφόροι να ήταν διάνοιες, ο χρόνος είναι πεπερασμένος, δεν μπορούν να έχουν μελετήσει τα πάντα. Σε ένα ιδανικό δημοκρατικό σύστημα, οι ευφυείς ψηφοφόροι μάλλον δεν θα ψήφιζαν, διότι θα αναγνώριζαν την άγνοιά τους επί θεμάτων εκτός του αντικείμενού τους. Μια ιδανική δημοκρατία μάλλον θα έπαυε δηλαδή να ήταν δημοκρατία και θα μετασχηματιζόταν σε αξιοκρατία, στο αντώνυμό της.
Ο Ψηφοφόρος
Μου αρέσει να συσχετίζω την Δημοκρατία με την παλιά τηλεοπτική (συγγνώμη για την λέξη) σειρά «Black Out». Αυτή η αναλογία πάντα με κάνει να αγνώνομαι, μου προκαλεί έναν μικρό φόβο μέσα μου.
Ο ψηφοφόρος είναι ο παίχτης του «Black Out» και προσπαθεί χωρίς όραση (χωρίς γνώσεις επί του κάθε αντικειμένου, χωρίς γνώση του τι γίνεται στα παρασκήνια) να προσανατολιστεί με βάση τις εντολές του εκφωνητή, ο οποίος βρίσκεται εκεί ως μέρος της παραγωγής (πλούσιοι πολιτικοί που διεκδικούν την ψήφο μας).
Πάει λοιπόν σε μια τυχαία δεξαμενή ακολουθώντας τα όρια που του έχουν θέσει, ακουμπάει το οτιδήποτε υπάρχει εκεί μέσα (το οποίο του το έχουν τοποθετήσει άλλοι για αυτόν) και προσπαθεί να μαντέψει τι είναι, κάνοντας «educated guesses». Κάποτε ίσως καταλήξει σε μια σωστή απάντηση, ίσως και όχι. Ούτως ή άλλως, οι επιλογές που μπορεί να κάνει είναι προκαθορισμένες από την παραγωγή.
Μπορούμε να φανταστούμε τις μαντεψιές αυτές ως ψήφους. Ο ψηφοφόρος ακουμπάει λίγο από εκεί (βλέπει κανένα βίντεο με δήλωση του πολιτικού για ένα άσχετο κοινωνικό ζήτημα) ακουμπάει λίγο από την άλλη (βλέπει καμιά υπόσχεση μήπως επωφεληθεί) και τελικά αποφασίζει να εκφέρει άποψη, να ψηφίσει δηλαδή, έχοντας μια απροσδιόριστη εικόνα για το τι εκπροσωπεύει αυτό που θα ψηφίσει. Όχι ότι τον ενδιαφέρει κιόλας. Δεν σε νοιάζει αν το φίδι που ακούμπησες στο ενυδρείο είναι δηλητηριώδες ή μη, πονηρό ή ήρεμο, εσένα σε ενδιαφέρει αν θα πάρεις πόντους με το να πεις «φίδι».
Βέβαια μπορεί και τα ίδια τα κόμματα σιγά σιγά να μην γνωρίζουν τι υποστηρίζουν. Πόσοι ψηφοφόροι της ΝΔ έχουν πραγματικά διαβάσει βασικά στοιχεία οικονομίας, πόσοι γνωρίζουν τι πάει να πει Adam Smith, πόσοι έχουν διαβάσει έστω και ένα μη-μυθιστηροματικό βιβλίο τα τελευταία δέκα χρόνια; Αντίστοιχα και για την αριστερά, με εξαίρεση του ΚΚΕ που έχει μεν εκπαίδευση αλλά μονόπλευρη.
Ε λοιπόν, αυτή η τύφλα δεν μου αρέσει. Όσο ανοργάνωτος και αν είμαι, όσο χαζός είμαι, αυτήν την προχειρότητα δεν την αντέχω. Δεν δέχομαι τυφλά, να κάνω τόσο σημαντικές αποφάσεις, νιώθω χάλια. Ξέρω ότι δεν μπορώ να αφιερώσω τον κατάλληλο χρόνο ώστε να ψηφίσω σωστά, οπότε αρνούμαι να το κάνω. Ας πάρει την ψήφο μου ο επόμενος όπως λέτε, το ίδιο τυφλές απόψεις θα έχουμε και οι δύο.
Ποιοί Εκλέγονται
Στην σύγχρονη εποχή, στους εκλεγμένους κυριαρχούν οι λόγιοι/πλούσιοι και οι λαϊκιστές.
Έτσι όπως είναι δομημένο το οικονομικό σύστημα, αυτός που θα κάνει διαφήμιση, που θα έχει δικό του κανάλι, που θα κάνει δωρεές και θα κερδίσει την εύνοια του κόσμου είναι αναγκαστικά πλούσιος. Απόδειξη αυτόυ είναι τα χρέη των μεγάλων κομμάτων. Οι διαφημίσεις επηρεάζουν πολύ την κοινή γνώμη, αλλιώς δεν θα υπήρχαν.
Παράλληλα για την εκλογική διαδικασία χρειάζεται και πολύς ελεύθερος χρόνος, τον οποίο δεν μπορεί να διαθέσει ο μέσος εργαζόμενος. Για αυτό στην Βουλή κυριαρχούν οι άνεργοι δικηγόροι που συνδυάζουν λεφτά του μπαμπά και ελεύθερο χρόνο.
Αν δεν μπορεί να κερδίσει με μετρητά, κερδίζει με υποσχέσεις, όπως έκανε ο Τσίπρας. Αυτή ήταν η διαφήμισή του. Οτιδήποτε άλλο είναι βαρετό, γιατί για να εντυπωσιάσει χρειάζεται σκέψη από την πλευρά του ψηφοφόρου. Με τις υποσχέσεις τα πράγματα είναι απλά. Μόλις το ακους, ενθουσιάζεσαι και ονειρεύεσαι για ένα μέλλον χωρίς ΕΜΦΙΑ, άμεσο «neuron acitvation». Σε πέντε λεπτά έχει γίνει το θέμα του καφενείου.
Προβλήματα Εκ Γενετής
Ξεχνώντας τον κοινοβουλευτισμό και ενθυμούμενοι την παλιά αμεσοδημοκρατική Αθήνα, ίσως βιαστούμε να την λογαριάσουμε «ιδανική».
Αυτός δεν είναι ο σκοπός μου, αν και μπορώ με μια ασφάλεια να την θεωρήσω καλύτερη, διότι εκείνοι που ψηφίζανε ήταν πιο ενεργοί, πιο ενημερωμένοι (φαινομενικά τουλάχιστον). Παράλληλα δεν υπήρχε ηγέτης με την σημερινή έννοια, η εξουσία ήταν όντως ο Δήμος, γιατί μαζί παίρνανε τις αποφάσεις χιλιάδες άτομα.
Πάλι όμως έπασχε από τα ίδια προβλήματα, όπως γράφει και ο αριστοφάνης στους «Ιππής». Ο πασοκικός-ΝΔικος Κλέων κάθε άλλο παρά ιδανικός φαίνεται.
Newspeak
Πραγματικά δεν ξέρω που θέλω να καταλήξω.
Σίγουρα δεν μπορώ να είμαι περήφανος για την δημοκρατία. Ο όρος είναι ψευδής, μισώ το ότι την χρησιμοποιώ. Οργουελιανός θα μπορούσαμε να πούμε.
Τουλάχιστον δεν έχουμε κανέναν Παπαδόπουλο, τουλάχιστον έχουμε κάτι θρύψαλα ελευθεριών. Θα μας τα φάνε και αυτά με τον καιρό. Ελευθερία του λόγου μπορεί και να διατηρηθεί (όση υπάρχει: hate speech is not free speech…), διότι ελάχιστη ισχύ έχει.
Κλείνοντας ημι-ειρωνικά, νομίζω το καλύτερο πολίτευμα θα είχε ένα υπερ-aligned (ως προς την ηθική που υφίσταται τότε), LLM για ηγέτη.